Porozumienia kartelowe jako najcięższe naruszenia prawa ochrony konkurencji
Kartele to inaczej porozumienia pomiędzy konkurentami zmierzające do koordynowania działań konkurencyjnych na rynku poprzez praktyki takie jak ustalanie cen sprzedaży produktów oraz poziomu produkcji lub sprzedaży, podział rynków lub eliminowanie z rynku konkurentów. Praktyki takie należą do najpoważniejszych naruszeń prawa ochrony konkurencji, ponieważ działają przeciw fundamentalnym zasadom gospodarki wolnorynkowej, zgodnie z którymi poziom cen oraz produkcji winny być wyznaczane przez konkurencję. To konkurencja bowiem dostarcza konsumentom wybór produktów o najwyższej jakości za możliwie najniższą cenę oraz zapewnia wysoki poziom innowacji. Sztuczne ograniczanie produkcji lub ustalanie cen generuje ponadkonkurencyjne zyski dla uczestników kartelu, a jednocześnie utratę korzyści dla pozostałych uczestników rynku i prowadzi w dłuższym okresie do nieefektywności gospodarki.

Sekretny charakter karteli
Przedsiębiorcy, co do zasady, wiedzą, że tworzenie karteli jest zakazane i w przypadku ich wykrycia uczestnikom grożą dotkliwe kary. W związku z tym kartele mają charakter sekretny, a ich uczestnicy dokładają starań, aby uniknąć ujawnienia swych działań - uzgodnienia są skryte, spotkania potajemne, dokumenty związane z porozumieniem ograniczone do minimum.

Wykrywanie karteli
Organ antymonopolowy posiada uprawnienia dochodzeniowe, które pozwalają pomimo ww. trudności skutecznie wykrywać kartele. Prezes UOKiK ma prawo żądania od przedsiębiorcy udzielenia informacji i dokumentów, a także przeprowadzenia kontroli z przeszukaniem w pomieszczeniach przedsiębiorcy. Szczególnie skutecznym instrumentem w zwalczaniu karteli jest program leniency, w ramach którego skruszony przedsiębiorca, w zamian za możliwość uniknięcia lub złagodzenia kary, może ujawnić swój udział w istniejącym kartelu oraz przedstawić informacje i dowody umożliwiające jego wykrycie.

Dotkliwe sankcje za udział w kartelu
Za świadome lub nawet nieumyślne zawarcie kartelu, Prezes UOKiK może nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną, sięgającą do 10% rocznego przychodu osiągniętego przez przedsiębiorcę. Ustalając wysokość kary, Prezes UOKiK ocenia w szczególności wagę naruszenia i jego znaczenie dla konsumentów, z tego względu kartele karane są najbardziej surowo. Na wysokość kary może mieć wpływ również długość okresu naruszenia. Sankcje mogą być zmniejszone, jeśli zaistnieją okoliczności łagodzące, np. zaniechanie praktyki. Z kolei na podwyższenie wysokości kary mogą wpłynąć okoliczności obciążające, takie jak m.in. rola lidera lub inicjatora kartelu, czy umyślność działania.

Michał Góźdź
Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Konkurencji UOKiK